Pogrzeb to moment przejścia – nie tylko dla zmarłego, ale i dla jego bliskich. W różnych tradycjach religijnych wygląda on inaczej, niosąc za sobą odmienne rytuały i symbole. W nowej miniserii razem ze Świętej Pamięci przybliżymy Wam ceremonię pożegnania w różnych wyznaniach. Dziś zagłębimy się w prawosławny rytuał pogrzebowy.
Bogactwo liturgii pogrzebowej w Kościele prawosławnym przejawia się np. w aż pięciu rodzajach obrzędów pogrzebowych. W zależności od tego, czy zmarły był osobą świecką, duchowną czy dzieckiem, ceremonia wygląda nieco inaczej. Istnieją także specjalne zasady dotyczące pogrzebów w okresie tzw. Oktawy Wielkanocnej.
Cały obrzęd pogrzebowy zaczyna się już w czasie tzw. odejścia z tego świata, kiedy to nad umierającym, w jego imieniu odczytywany jest specjalny ryt modlitewny „Kanon modlitewny do Pana naszego Jezusa Chrystusa i Najświętszej Bogarodzicy Matki Pana, odmawiany przy rozłączeniu duszy i ciała każdego prawosławnego”.
Po śmierci rodzina czuwa przy zmarłym przez trzy doby. Według tradycji prawosławnej od momentu śmierci aż do rozpoczęcia pogrzebu, podczas wszystkich przygotowań, nawet w nocy, ma być nieustannie odmawiana modlitwa za duszę zmarłego. Przy ciele zmarłego sprawowana jest tak zwana panichida (czyli krótkie nabożeństwo za zmarłego). Nad osobą świecką, mnichem i diakonem czytany jest Psałterz, a nad biskupem i kapłanem tekst Ewangelii.
Odpowiednie przygotowanie ciała zmarłego, również jest bardzo istotne. Zajmują się tym tylko osoby do tego upoważnione, dla przykładu ciało zmarłego mnicha może przygotowywać tylko mnich.
W tradycji prawosławnej ciało zmarłego, określane w księgach liturgicznych jako relikwie, jest omywane gąbką nawilżoną ciepłą wodą. Podczas tego rytuału nakreśla się znak krzyża na czole, piersiach, dłoniach, kolanach i stopach. Jeśli zmarły był duchownym, ciało dodatkowo namaszcza się olejem. Po zakończeniu obmywania następuje ubieranie – zawsze w nowe ubrania, których rodzaj zależy od pozycji zmarłego w Kościele.
Osoby świeckie ubiera się w codzienne ubrania – mężczyzn w bieliznę, spodnie, koszulę, marynarkę i buty, a kobiety w bieliznę, suknię, chustkę i buty. Po złożeniu w trumnie ciało zmarłego przykrywa się białym lnianym płótnem, zwanym savan, które symbolizuje szatę chrzcielną. W dłonie wkłada się ikonę Zbawiciela oraz świecę woskową, a na czole umieszcza się wieńczyk – specjalny pasek papieru z nadrukowanym wizerunkiem Chrystusa, Matki Boskiej i św. Jana Chrzciciela.
Kapłana najpierw ubiera się w zwykłe świeckie ubrania (z wyjątkiem marynarki), a dopiero potem w pełne szaty kapłańskie. Mnichom wkłada się do rąk ikonę Zbawiciela, natomiast biskupom i kapłanom – krzyż oraz Ewangelię.
Ten rytuał nawiązuje bezpośrednio do pogrzebu Chrystusa – Jego ciało po zdjęciu z krzyża zostało obmyte i owinięte w całun pogrzebowy.
Tuż przed złożeniem ciała w trumnie kapłan kropi jej wnętrze wodą święconą, a następnie błogosławi zmarłego.
Przygotowane do pogrzebu ciało przenosi się do cerkwi w uroczystej procesji, prowadzonej przez kapłana. Przed nim niesione są krzyż i chorągwie. Po odprowadzeniu do cerkwi zmarłego ustawia się nogami w stronę ikonostasu, a następnie rozpoczyna się Boska Liturgia. Jej kluczowym elementem jest modlitwa o odpuszczenie grzechów, której tekst po odczytaniu kapłan wkłada do trumny na ciało zmarłego.
Podczas nabożeństwa rodzina powinna przystąpić do spowiedzi i Eucharystii. Na zakończenie Liturgii następuje otpiewanije – ostatnie pożegnanie zmarłego przez najbliższych i pozostałych uczestników ceremonii.
Po zakończonym nabożeństwie trumna z ciałem zmarłego przenoszona jest z cerkwi na miejsce pochówku. Podczas ostatniej drogi zmarłego chór i kapłan śpiewają nieustannie: Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny zmiłuj się nad nami.
Przed złożeniem trumny do grobu kapłan kropi mogiłę wodą święconą i odmawia krótką modlitwę. Po pogrzebie rodzina ustala z duchownym terminy dwóch kolejnych nabożeństw za duszę zmarłego. W prawosławiu są łącznie cztery dni upamiętnienia zmarłego, a są to: dzień pogrzebu, 9 dzień po śmierci, 40 dzień po śmierci i w rocznicę śmierci.
Pogrzeby odprawiane w czasie tzw. Oktawy Wielkanocnej, czyli w okresie ośmiu dni między Niedzielą Wielkanocną a Niedzielą Miłosierdzia Bożego różnią się nieco od tych, wypadających w inne dni roku. W tym czasie wszystkie czytane teksty liturgiczne zamienia się na te o Zmartwychwstaniu, duchowni ubierają szaty w kolorze białym, a ponadto wszyscy członkowie Kościoła (nawet duchowni i biskupi) są chowani według tego samego obrzędu.
W przypadku śmierci dziecka do lat 7 wszystkie czynności związane z pogrzebem są uproszczone i krótsze. Podczas ceremonii duchowny nie koncentruje się na grzechach zmarłego, lecz na pocieszeniu bliskich i podkreśleniu niewinności dziecka. W prawosławiu nie przewidziano rytuału pogrzebowego dla dzieci zmarłych podczas porodu ani tych, które nie zdążyły zostać ochrzczone. Jednak w 1908 roku Synod Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego postanowił, że mogą one być chowane w taki sam sposób jak dzieci ochrzczone.
Kremacja w prawosławiu jest niedopuszczalna. Ciało powinno zostać zachowane w całości ze względu na wiarę w jego Zmartwychwstanie. W prawosławnej tradycji wierzy się, że ciało złożone w ziemi jest jak ziarno – gotowe, by odrodzić się w przyszłym życiu. Wierni mogą się ubiegać o pozwolenie na kremację bezpośrednio u kapłana, jednak zazwyczaj nie jest ona ich pierwszym wyborem, ponieważ uznawana jest za zniewagę ciała zmarłego. Po ten rodzaj pochówku sięga się raczej jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych (np. gdy ciało musi być sprowadzane zza granicy). Wtedy wszystkie obrzędy religijne dzieją się przed spopieleniem ciała.
W tym odłamie chrześcijaństwa nie dopuszcza się ekshumacji ciał zmarłych. Niedozwalone jest w żadnym przypadku naruszanie szczątków zmarłych, które zostały już raz złożone do grobu. Według prawosławia powinny pozostawać w grobie aż do Sądu Ostatecznego.
Prawosławny pogrzeb to ceremonia pełna symboliki, w której modlitwa i rytuały towarzyszą zmarłemu w drodze do życia wiecznego. To także moment refleksji dla bliskich, którzy przez kolejne dni i lata pamiętają o duszy zmarłego w specjalnych nabożeństwach. Choć wiele elementów tego obrzędu różni się od tradycji katolickiej, łączy je jedno – głęboka wiara we zmartwychwstanie.
Cześć, tu Agnes Tołoczmańska. Witam Cię w mojej przestrzeni edukowania w temacie śmierci i oswajania z nią na łamach serwisu Świętej Pamięci. Jeśli pierwszy raz trafiasz na moje treści, to możemy się bliżej poznać na Instagramie lub Facebooku.
Jak wygląda pogrzeb prawosławny?
Obrzędy pogrzebowe w Kościele prawosławnym – tradycja, modlitwa i symbolika
Przygotowanie ciała zmarłego do trumny
Osoby świeckie
Duchowni
Odprowadzenie zmarłego i nabożeństwo żałobne
Nabożeństwo żałobne w czasie Oktawy Wielkanocnej
Pogrzeb dziecka
Kremacja, a prawosławie
Ekshumacja w prawosławiu
Spodobał ci się nasz artykuł? Zachęcamy do wsparcia naszej działalności symboliczną wpłatą, dzięki której będziemy tworzyć więcej edukacyjnych treści. Dziękujemy! https://buycoffee.to/swietej-pamieci
Obrzędy pogrzebowe w Kościele prawosławnym – tradycja, modlitwa i symbolikaPrzygotowanie ciała zmarłego do trumnyOsoby świeckieDuchowniOdprowadzenie zmarłego i nabożeństwo żałobneNabożeństwo żałobne w czasie Oktawy WielkanocnejPogrzeb dzieckaKremacja, a prawosławieEkshumacja w prawosławiu3 marca 20255 min. czytania